← All bhajans
Puja Vidhi

दीपावली पूजन विधि (माँ लक्ष्मी पूजन विधि) · Diwali Puja Vidhi (Lakshmi Pujan Vidhi)

A step-by-step Lakshmi Puja procedure for Diwali night, from purification and lamp-lighting through the Shri Sukta and the Lakshmi-Narayan mantra
हिन्दी
English
दीपावली की रात्रि भगवान श्री राम चौदह वर्ष का वनवास पूरा करके अयोध्या लौटे थे, और नगरवासियों ने दीप जलाकर उनका स्वागत किया था। चूँकि श्री राम को भगवान विष्णु का और माता सीता को माँ लक्ष्मी का अवतार माना जाता है, इसी कारण इस रात्रि विशेष रूप से माँ लक्ष्मी और भगवान विष्णु की संयुक्त पूजा की जाती है।
On the night of Diwali, Lord Ram returned to Ayodhya after completing fourteen years in exile, and the townspeople lit lamps to welcome him. Since Ram is regarded as an avatar of Vishnu and Sita of Lakshmi, this night is set aside for worshipping Vishnu and Lakshmi together.
पूजा आरम्भ करने से पहले एक लाल आसन बिछाकर उस पर बैठें। एक ताम्र पात्र (पंचपात्र) में थोड़ा गंगाजल लेकर उसमें सामान्य जल मिलाकर ऊपर तक भर लें।
Before beginning, spread a red-colored seat and sit on it. Take a little Ganga water in a copper vessel (panch-patra), then top it up with plain water.
अब आसन पर बैठकर मानसिक शुद्धि के लिए दाहिने हाथ में थोड़ा जल लेकर, नीचे दिए मन्त्र पढ़ते हुए क्रमशः तीन बार पी जाएँ, और अन्त में इसी मन्त्र के साथ हाथ धो लें।
Sitting on the seat, take a little water in your right palm and sip it while reciting each of the first three names below, then wash your hand while reciting the fourth.
ओम् केशवाय नमः । ओम् नारायणाय नमः । ओम् माधवाय नमः । ओम् हृषीकेशाय नमः ॥
Om Keśavāya namaḥ, Om Nārāyaṇāya namaḥ, Om Mādhavāya namaḥ, Om Hṛṣīkeśāya namaḥ.
इसके पश्चात् अपने शरीर पर थोड़ा जल छिड़कते हुए मानसिक शुद्धि का यह मन्त्र पढ़ें।
Next, sprinkle a little water on yourself while reciting this mantra for inner and outer purification.
ओम् अपवित्रः पवित्रो वा सर्वावस्थां गतोऽपि वा । यः स्मरेत्पुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः ॥ अतिनीलघनश्यामं नलिनायतलोचनम् । स्मरामि पुण्डरीकाक्षं तेन स्नातो भवाम्यहम् ॥
Om apavitraḥ pavitro vā sarvāvasthāṁ gato'pi vā, yaḥ smaret puṇḍarīkākṣaṁ sa bāhyābhyantaraḥ śuchiḥ. Atinīlaghanaśyāmaṁ nalināyatalochanam, smarāmi puṇḍarīkākṣaṁ tena snāto bhavāmyaham.
आसन के नीचे हल्दी से एक छोटा त्रिकोण बनाएँ और उसे प्रणाम करते हुए यह मन्त्र पढ़ें।
Draw a small triangle with turmeric beneath your seat and bow to it while reciting this mantra.
ओम् कामरूपाय नमः ॥
Om Kāmarūpāya namaḥ.
अब अपने आसन पर थोड़ा जल छिड़ककर पृथ्वी-मन्त्र पढ़ें, और फिर आसन को प्रणाम करते हुए दूसरा मन्त्र पढ़ें।
Sprinkle a little water on your seat and recite the Prithvi mantra, then bow to the seat while reciting the second mantra.
ओम् पृथ्वि त्वया धृता लोका देवि त्वं विष्णुना धृता । त्वं च धारय मां नित्यं पवित्रं कुरु चासनम् ॥ क्लीं आधारशक्तये कमलासनाय नमः ॥
Om Pṛthvi tvayā dhṛtā lokā devi tvaṁ Viṣṇunā dhṛtā, tvaṁ cha dhāraya māṁ nityaṁ pavitraṁ kuru chāsanam. Klīṁ ādhāraśaktaye kamalāsanāya namaḥ.
इसके पश्चात् थोड़ी पीली सरसों लेकर, नीचे दिया मन्त्र पढ़ते हुए अपने चारों ओर बिखेर दें। यह पूजास्थल के चारों ओर एक रक्षा-कवच बना देता है, जिससे कोई भी बाधा पूजा में विघ्न नहीं डाल पाती।
Take a little yellow mustard seed and scatter it all around you while reciting this mantra. It forms a protective boundary around the puja space so that nothing can disturb the ritual.
अपसर्पन्तु ते भूता ये भूता भुवि संस्थिताः । ये भूता विघ्नकर्तारस्ते नश्यन्तु शिवाज्ञया ॥ अपक्रामन्तु भूतानि पिशाचाः सर्वतो दिशः । सर्वेषामविरोधेन पूजाकर्म समारभे ॥
Apasarpantu te bhūtā ye bhūtā bhuvi saṁsthitāḥ, ye bhūtā vighnakartāraste naśyantu śivājñayā. Apakrāmantu bhūtāni piśāchāḥ sarvato diśaḥ, sarveṣāmavirodhena pūjākarma samārabhe.
अब दीपक प्रज्वलित करें और उसे साक्षी मानते हुए यह मन्त्र पढ़ें।
Now light the lamp and, treating it as a witness to the ritual, recite this mantra.
भो दीप देवीरूपस्त्वं कर्मसाक्षी ह्यविघ्नकृत् । यावत्कर्मसमाप्तिः स्यात्तावत्त्वं सुस्थिरो भव ॥
Bho dīp devīrūpastvaṁ karmasākṣī hyavighnakṛt, yāvat karmasamāptiḥ syāt tāvat tvaṁ susthiro bhava.
इसके पश्चात् अपने गुरु अथवा इष्ट परम्परा का ध्यान करते हुए उन्हें प्रणाम करें, और पूजास्थल के रक्षक देवताओं — गणपति, क्षेत्रपाल, वास्तुपुरुष तथा अन्य समस्त सहायक देवी-देवताओं को स्मरण कर उन्हें नमस्कार करें, जिससे पूजा निर्विघ्न सम्पन्न हो।
Bow to your guru or guiding tradition, and salute the guardian deities of the space — Ganapati, Kshetrapala, Vastu Purusha, and the wider assembly of protective powers — so that the puja proceeds without hindrance.
एक थाली लेकर उसमें रोली से 'श्री' लिखें, और उसके ऊपर गणेश जी, माँ लक्ष्मी तथा भगवान विष्णु की प्रतिमा अथवा चित्र स्थापित करें।
Take a plate and write 'Shri' on it with roli (vermilion powder), then place images or idols of Ganesh, Lakshmi, and Vishnu above it.
सबसे पहले गणेश जी का आवाहन करें और दीप, धूप, पुष्प व फल अर्पित कर उनका पूजन करें।
First invoke Lord Ganesh and honor him with a lamp, incense, flowers, and fruit.
गणेश पूजन के पश्चात् माँ लक्ष्मी का आवाहन करें और उसी प्रकार दीप, धूप, पुष्प व फल अर्पित कर उनका पूजन करें।
After honoring Ganesh, invoke Maa Lakshmi and offer her a lamp, incense, flowers, and fruit in the same way.
अब माँ लक्ष्मी के आठ स्वरूपों का पूजन करें। प्रत्येक नाम के साथ एक लाल पुष्प व कुछ चावल अर्पित करें।
Now honor Lakshmi's eight forms in turn, offering a red flower and a little rice with each name.
ओम् आद्यलक्ष्म्यै नमः । ओम् विद्यालक्ष्म्यै नमः । ओम् सौभाग्यलक्ष्म्यै नमः । ओम् अमृतलक्ष्म्यै नमः । ओम् कामलक्ष्म्यै नमः । ओम् सत्यलक्ष्म्यै नमः । ओम् भोगलक्ष्म्यै नमः । ओम् योगलक्ष्म्यै नमः ॥
Om Ādyalakṣmyai namaḥ, Om Vidyālakṣmyai namaḥ, Om Saubhāgyalakṣmyai namaḥ, Om Amṛtalakṣmyai namaḥ, Om Kāmalakṣmyai namaḥ, Om Satyalakṣmyai namaḥ, Om Bhogalakṣmyai namaḥ, Om Yogalakṣmyai namaḥ.
इसके पश्चात् माँ काली का ध्यान करते हुए दीप, धूप, पुष्प व फल से पूजन करें, फिर उसी प्रकार माँ सरस्वती, भगवान विष्णु और भगवान शिव का आवाहन कर पूजन करें।
Next meditate on Maa Kali and honor her with a lamp, incense, flowers, and fruit, then do the same in turn for Maa Saraswati, Lord Vishnu, and Lord Shiva.
ओम् श्रीमहाकाल्यै नमः ॥ ओम् वीणापुस्तकधारिण्यै श्रीसरस्वत्यै नमः ॥
Om Shrīmahākālyai namaḥ. Om Vīṇāpustakadhāriṇyai Shrī Sarasvatyai namaḥ.
अब कुबेर जी का आवाहन करते हुए यह मन्त्र पढ़ें और उनका पूजन करें।
Now invoke Kuber ji with this mantra and honor him.
आवाहयामि देव त्वामिहायाहि कृपां कुरु । कोशं वर्धय नित्यं त्वं परिरक्ष सुरेश्वर ॥ ओम् कुबेराय नमः ॥
Āvāhayāmi deva tvāmihāyāhi kṛpāṁ kuru, kośaṁ vardhaya nityaṁ tvaṁ parirakṣa sureśvara. Om Kuberāya namaḥ.
इसके पश्चात् माँ लक्ष्मी को समर्पित वैदिक स्तोत्र श्री सूक्त के सोलह श्लोकों का पाठ करें।
Now recite the sixteen verses of the Shri Sukta, the Vedic hymn dedicated to Lakshmi.
ॐ हिरण्यवर्णां हरिणीं सुवर्णरजतस्रजाम् । चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आ वह ॥
Om hiraṇyavarṇāṁ hariṇīṁ suvarṇarajatasrajām, chandrāṁ hiraṇmayīṁ lakṣmīṁ jātavedo ma ā vaha.
तां म आ वह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् । यस्यां हिरण्यं विन्देयं गामश्वं पुरुषानहम् ॥
Tāṁ ma ā vaha jātavedo lakṣmīmanapagāminīm, yasyāṁ hiraṇyaṁ vindeyaṁ gāmaśvaṁ puruṣānaham.
अश्वपूर्वां रथमध्यां हस्तिनादप्रमोदिनीम् । श्रियं देवीमुपह्वये श्रीर्मा देवी जुषताम् ॥
Aśvapūrvāṁ rathamadhyāṁ hastinādapramodinīm, śriyaṁ devīmupahvaye śrīrmā devī juṣatām.
कां सोऽस्मितां हिरण्यप्राकारामार्द्रां ज्वलन्तीं तृप्तां तर्पयन्तीम् । पद्मे स्थितां पद्मवर्णां तामिहोपह्वये श्रियम् ॥
Kāṁ so'smitāṁ hiraṇyaprākārāmārdrāṁ jvalantīṁ tṛptāṁ tarpayantīm, padme sthitāṁ padmavarṇāṁ tāmihopahvaye śriyam.
चन्द्रां प्रभासां यशसा ज्वलन्तीं श्रियं लोके देवजुष्टामुदाराम् । तां पद्मिनीमीं शरणमहं प्रपद्येऽलक्ष्मीर्मे नश्यतां त्वां वृणे ॥
Chandrāṁ prabhāsāṁ yaśasā jvalantīṁ śriyaṁ loke devajuṣṭāmudārām, tāṁ padminīmīṁ śaraṇamahaṁ prapadye'lakṣmīrme naśyatāṁ tvāṁ vṛṇe.
आदित्यवर्णे तपसोऽधिजातो वनस्पतिस्तव वृक्षोऽथ बिल्वः । तस्य फलानि तपसा नुदन्तु मायान्तरायाश्च बाह्या अलक्ष्मीः ॥
Ādityavarṇe tapaso'dhijāto vanaspatistava vṛkṣo'tha bilvaḥ, tasya phalāni tapasā nudantu māyāntarāyāścha bāhyā alakṣmīḥ.
उपैतु मां देवसखः कीर्तिश्च मणिना सह । प्रादुर्भूतोऽस्मि राष्ट्रेऽस्मिन् कीर्तिमृद्धिं ददातु मे ॥
Upaitu māṁ devasakhaḥ kīrtiścha maṇinā saha, prādurbhūto'smi rāṣṭre'smin kīrtimṛddhiṁ dadātu me.
क्षुत्पिपासामलां ज्येष्ठामलक्ष्मीं नाशयाम्यहम् । अभूतिमसमृद्धिं च सर्वां निर्णुद मे गृहात् ॥
Kṣutpipāsāmalāṁ jyeṣṭhāmalakṣmīṁ nāśayāmyaham, abhūtimasamṛddhiṁ cha sarvāṁ nirṇuda me gṛhāt.
गन्धद्वारां दुराधर्षां नित्यपुष्टां करीषिणीम् । ईश्वरीं सर्वभूतानां तामिहोपह्वये श्रियम् ॥
Gandhadvārāṁ durādharṣāṁ nityapuṣṭāṁ karīṣiṇīm, īśvarīṁ sarvabhūtānāṁ tāmihopahvaye śriyam.
मनसः काममाकूतिं वाचः सत्यमशीमहि । पशूनां रूपमन्नस्य मयि श्रीः श्रयतां यशः ॥
Manasaḥ kāmamākūtiṁ vāchaḥ satyamaśīmahi, paśūnāṁ rūpamannasya mayi śrīḥ śrayatāṁ yaśaḥ.
कर्दमेन प्रजा भूता मयि सम्भव कर्दम । श्रियं वासय मे कुले मातरं पद्ममालिनीम् ॥
Kardamena prajā bhūtā mayi sambhava kardama, śriyaṁ vāsaya me kule mātaraṁ padmamālinīm.
आपः सृजन्तु स्निग्धानि चिक्लीत वस मे गृहे । नि च देवीं मातरं श्रियं वासय मे कुले ॥
Āpaḥ sṛjantu snigdhāni chiklīta vasa me gṛhe, ni cha devīṁ mātaraṁ śriyaṁ vāsaya me kule.
आर्द्रां पुष्करिणीं पुष्टिं पिङ्गलां पद्ममालिनीम् । चन्द्रां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आ वह ॥
Ārdrāṁ puṣkariṇīṁ puṣṭiṁ piṅgalāṁ padmamālinīm, chandrāṁ hiraṇmayīṁ lakṣmīṁ jātavedo ma ā vaha.
आर्द्रां यः करिणीं यष्टिं सुवर्णां हेममालिनीम् । सूर्यां हिरण्मयीं लक्ष्मीं जातवेदो म आ वह ॥
Ārdrāṁ yaḥ kariṇīṁ yaṣṭiṁ suvarṇāṁ hemamālinīm, sūryāṁ hiraṇmayīṁ lakṣmīṁ jātavedo ma ā vaha.
तां म आ वह जातवेदो लक्ष्मीमनपगामिनीम् । यस्यां हिरण्यं प्रभूतं गावो दास्योऽश्वान् विन्देयं पुरुषानहम् ॥
Tāṁ ma ā vaha jātavedo lakṣmīmanapagāminīm, yasyāṁ hiraṇyaṁ prabhūtaṁ gāvo dāsyo'śvān vindeyaṁ puruṣānaham.
यः शुचिः प्रयतो भूत्वा जुहुयादाज्यमन्वहम् । सूक्तं पञ्चदशर्चं च श्रीकामः सततं जपेत् ॥
Yaḥ śuchiḥ prayato bhūtvā juhuyādājyamanvaham, sūktaṁ pañchadaśarchaṁ cha śrīkāmaḥ satataṁ japet.
श्री सूक्त के पश्चात् माँ लक्ष्मी व भगवान विष्णु की संयुक्त पूजा के लिए लक्ष्मी-नारायण मन्त्र का जप करें।
After the Shri Sukta, chant the Lakshmi-Narayan mantra to worship Lakshmi and Vishnu together.
ओम् ह्रीं ह्रीं श्री श्री लक्ष्मीवासुदेवाय नमः ॥
Om hrīṁ hrīṁ shrī shrī Lakṣmīvāsudevāya namaḥ.
अन्त में दीपदान करें और आरती उतारें। जो साधक विशेष फल की कामना रखते हैं वे श्री सूक्त के साथ कनकधारा स्तोत्र व पुरुष सूक्त का भी पाठ कर सकते हैं। दीपावली की रात्रि अपने इष्टदेव के मन्त्र का यथासम्भव अधिक से अधिक जप करना विशेष फलदायी माना जाता है।
Finally, offer a lamp (deepdaan) and perform the aarti. Those seeking a deeper result may also recite the Kanakadhara Stotra and Purush Sukta alongside the Shri Sukta. Chanting one's chosen deity's mantra as many times as possible on Diwali night is considered especially auspicious.
https://www.bhajanusa.com
Viewed … times